Từ ngày 15/03/2026, các quy định mới về khởi tố vụ án hình sự và khởi tố bị can chính thức có hiệu lực. Những thay đổi này làm rõ hơn về căn cứ, thẩm quyền và trình tự thực hiện, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động tố tụng, đảm bảo xử lý tội phạm đúng người, đúng tội.
Dưới đây là phân tích chi tiết của Công ty Luật TNHH Link & Partners về các điểm mới quan trọng nhất tại Thông tư liên tịch số 01/2026/TTLT-VKSNDTC-BCA-BQP (gọi tắt là TTLT 01/2026).
1. Điểm mới đột phá: Nguyên tắc “tách tội” trong tố tụng hình sự
Trước đây, việc xử lý một người thực hiện nhiều hành vi phạm tội có liên quan đến nhau thường gặp nhiều lúng túng và thiếu thống nhất giữa các cơ quan tố tụng.
Kể từ ngày 15/03/2026, tại điểm c khoản 6 Điều 9 Thông tư liên tịch 01/2026/TTLT chính thức ghi nhận nguyên tắc:
Khi một người thực hiện nhiều hành vi phạm tội khác nhau mà hành vi phạm tội trước là phương tiện/điều kiện để thực hiện hành vi phạm tội sau (hoặc các hành vi có liên quan chặt chẽ đến nhau), thì cơ quan tố tụng sẽ khởi tố bị can đối với các hành vi phạm tội đó và ghi rõ từng tội danh.
Cụ thể, Điều 9 quy định:
-
Chỉ ra 01 Quyết định khởi tố vụ án hình sự.
-
Chỉ ra 01 Quyết định khởi tố bị can đối với chuỗi hành vi phạm tội.
-
Trong quyết định phải ghi rõ từng tội danh, điều, khoản của Bộ luật Hình sự áp dụng.
2. Ví dụ thực tế áp dụng quy định khởi tố mới 2026
Để hiểu rõ hơn về cách áp dụng quy định khởi tố bị can mới nhất, hãy cùng xem xét ví dụ thực tiễn được nêu rõ trong Thông tư liên tịch 01/2026/TTLT:
Ví dụ: Nguyễn Văn A làm giả tài liệu, con dấu của cơ quan nhà nước nhằm mục đích lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
Cách xử lý cũ: Thực tế các địa phương áp dụng không thống nhất (chỉ khởi tố 1 tội hoặc khởi tố cả 2 tội theo các công văn hướng dẫn nghiệp vụ rời rạc).
Quy định mới từ 2026: Cơ quan điều tra sẽ ra 01 Quyết định khởi tố vụ án và 01 Quyết định khởi tố bị can đối với Nguyễn Văn A về đồng thời 02 tội danh:
Tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” (Điều 174 Bộ luật Hình sự).
Tội “Làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức” (Điều 341 Bộ luật Hình sự).
3. Giá trị pháp lý vượt trội của Thông tư liên tịch 01/2026/TTLT
Sự ra đời của Thông tư liên tịch 01/2026 đã giải quyết triệt để sự thiếu thống nhất trong thực tiễn xét xử nhiều năm qua:
3.1. Chấm dứt sự xung đột giữa các văn bản nghiệp vụ
Trước đây, các cơ quan tố tụng thường bối rối giữa các hướng dẫn nghiệp vụ nội bộ:
-
Công văn 212/TANDTC-PC (13/09/2019): Hướng dẫn xử lý 2 tội khi làm giả giấy tờ để lừa đảo.
-
Công văn số 50/TANDTC-PC (07/04/2020): Lại hướng dẫn chỉ xử lý 1 tội bao trùm.
-
Văn bản 796/V14 (10/10/2024): Hướng dẫn khởi tố song song tội trốn thuế và mua bán hóa đơn khống, nhưng chỉ lưu hành nội bộ ngành Kiểm sát.
3.2. Quy phạm hóa quan điểm “tách tội” thành văn bản bắt buộc
Thông tư liên tịch số 01/2026/TTLT là văn bản quy phạm pháp luật có giá trị bắt buộc thi hành trên toàn quốc đối với Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và các cơ quan liên quan. Quan điểm tách tội giờ đây không còn là “ý kiến chuyên môn” của riêng một đơn vị nào mà đã được luật hóa rõ ràng, minh bạch.
Thông tư liên tịch số 01/2026/TTLT ra đời là một bước tiến lớn, giúp chuẩn hóa quy trình tố tụng, bảo vệ sự nghiêm minh của pháp luật và tránh bỏ lọt tội phạm. Các cá nhân, doanh nghiệp và người làm công tác pháp luật cần cập nhật ngay quy định này để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình trong các vụ việc hình sự.
