Hệ quả của việc vi phạm hợp đồng do tác động của dịch bệnh Covid-19 và Những vấn đề pháp lý liên quan

Đại dịch Covid-19 diễn ra từ cuối năm 2019 đến nay, gây ảnh hưởng toàn diện, sâu rộng đến tất cả các quốc gia trên thế giới, và Việt Nam cũng không thể tránh khỏi những tác động tiêu cực này, nhất là trong đợt dịch bùng phát mới đây, GPD quý III năm 2021 của nước ta giảm tới 6,17% so với cùng kì năm ngoái.

Lý do của sự suy giảm nêu trên là do các cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp không thể tiến hành hoạt động kinh doanh, sản xuất bình thường trước sự đe dọa của dịch bệnh. Không thể kinh doanh sản xuất bình thường, kéo theo sự đình trệ của các hợp đồng hợp tác, thương mại, dịch vụ,…

Các hợp đồng tiếp tục bị đình trệ dẫn tới hệ quả là các bên vi phạm hợp đồng. Tuy nhiên, bối cảnh dịch bệnh diễn biến phức tạp như hiện nay, những bên trong hợp đồng nhiều khi không được lựa chọn, vi phạm hợp đồng một cách không mong muốn. Vậy câu hỏi đặt ra ở đây là, nếu một bên vi phạm hợp đồng do ảnh hưởng của dịch bệnh Covid-19 thì họ có phải chịu trách nhiệm không và hướng giải quyết như thế nào?

Theo quy định tại Khoản 1 Điều 156 Bộ luật dân sự 2015, sự kiện bất khả kháng được hiểu là “sự kiện xảy ra một cách khách quan không thể lường trước được và không thể khắc phục được mặc dù đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết và khả năng cho phép”.

Trong thời gian gần đây, thuật ngữ này được nhắc đến khá nhiều, nhất là khi dịch bệnh Covid- 19 bùng phát. Tại Quyết định 219/QĐ-BYT, Bộ Y tế đã bổ sung Covid-19 vào danh mục các bệnh truyền nhiễm nhóm A.

Thông thường, trong các hợp đồng có điều khoản quy định về Sự kiện bất khả kháng thường xếp dịch bệnh vào nhóm này. Cũng theo một số bản án, quyết định gần đây, chúng ta có thể coi Covid-19 là một Sự kiện bất khả kháng.

Vậy nếu vi phạm hợp đồng do Sự kiện bất khả kháng nói chung và do ảnh hưởng của dịch bệnh Covid-19 nói riêng, bên vi phạm sẽ phải chịu trách nhiệm gì?

Theo Điều 351 BLDS 2015 thì Trường hợp bên có nghĩa vụ không thực hiện đúng nghĩa vụ do sự kiện bất khả kháng thì không phải chịu trách nhiệm dân sự, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác.

Tại Điều 294 Luật Thương mại 2005 cũng quy định Bên vi phạm hợp đồng được miễn trách nhiệm trong trường hợp xảy ra sự kiện bất khả kháng.

Có thể thấy, khi xảy ra sự kiện bất khả kháng, bên vi phạm thường sẽ không phải chịu trách nhiệm. Tuy nhiên điều này không có nghĩa là khi xảy ra sự kiện bất khả kháng có thể dẫn tới vi phạm hợp đồng, các bên chỉ ngồi yêu chịu trận. Cụ thể tại nội dung Điều 295 Luật Thương mại 2005:

Bên vi phạm hợp đồng phải thông báo ngay bằng văn bản cho bên kia về trường hợp được miễn trách nhiệm và những hậu quả có thể xảy ra.

Khi trường hợp miễn trách nhiệm chấm dứt, bên vi phạm hợp đồng phải thông báo ngay cho bên kia biết; nếu bên vi phạm không thông báo hoặc thông báo không kịp thời cho bên kia thì phải bồi thường thiệt hại.

Do đó, nghĩa vụ thông báo về việc miễn trách nhiệm là bắt buộc.

Tác động của đại dịch Covid - 19 và những vấn đề phát triển đặt ra (phần 1)  ​

Covid-19 ảnh hưởng tới kinh tế toàn cầu (Hình minh họa)

Theo các phân tích trên, khi xảy ra sự kiện bất khả kháng, bên vi phạm hợp đồng cần phải thông báo với bên bị vi phạm để được miễn trách nhiệm bồi thường. Vậy còn hợp đồng thì phải xử lý thế nào?

Trong thực tế, có một số hợp đồng quan trọng, ràng buộc thực hiện cao, ảnh hưởng tới việc thực hiện một hợp đồng khác liên quan với bên thứ 3 hoặc những hợp đồng ảnh hưởng rất lớn tới quyền và lợi ích các bên thực hiện hợp đồng, kể cả sự kiện bất khả kháng có xảy ra thì câu chuyện vi phạm hợp đồng hay miễn trách nhiệm là không hề đơn giản.

Đối với những hợp đồng như vậy, thông thường các bên sẽ phải ngồi lại đàm phán và tìm hướng giải quyết hiệu quả nhất.

Pháp luật cũng có quy định về Kéo dài thời hạn, từ chối thực hiện hợp đồng trong trường hợp bất khả kháng tại Điều 296 Luật Thương mại :

– Trong trường hợp bất khả kháng, các bên có thể thoả thuận kéo dài thời hạn thực hiện nghĩa vụ hợp đồng; nếu các bên không có thoả thuận hoặc không thỏa thuận được thì thời hạn thực hiện nghĩa vụ hợp đồng được tính thêm một thời gian bằng thời gian xảy ra trường hợp bất khả kháng cộng với thời gian hợp lý để khắc phục hậu quả nhưng không được kéo dài quá các thời hạn sau đây:

+ Năm tháng đối với hàng hoá, dịch vụ mà thời hạn giao hàng, cung ứng dịch vụ được thoả thuận không quá mười hai tháng, kể từ khi giao kết hợp đồng;

+ Tám tháng đối với hàng hoá, dịch vụ mà thời hạn giao hàng, cung ứng dịch vụ được thoả thuận trên mười hai tháng, kể từ khi giao kết hợp đồng.

– Quá các thời hạn trên các bên có quyền từ chối thực hiện hợp đồng và không bên nào có quyền yêu cầu bên kia bồi thường thiệt hại.

– Trường hợp từ chối thực hiện hợp đồng thì trong thời hạn không quá mười ngày, kể từ ngày kết thúc thời hạn trên và phải thông báo với bên còn lại.

Tuy nhiên Việc kéo dài thời hạn thực hiện nghĩa vụ hợp đồng trên không áp dụng đối với hợp đồng mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ có thời hạn cố định về giao hàng hoặc hoàn thành dịch vụ.

Đối với trường hợp có thời hạn cố định này, các bên phải trực tiếp đàm phán với nhau. Theo Điều 420 BLDS: Trong trường hợp hoàn cảnh thay đổi cơ bản, bên có lợi ích bị ảnh hưởng có quyền yêu cầu bên kia đàm phán lại hợp đồng trong một thời hạn hợp lý. Nếu không đàm phán được có thể yêu cầu tòa án giải quyết.

Còn đối với vấn đề một bên vi phạm hợp đồng do lỗi của người thứ ba (người thứ ba không thực hiện được nghĩa vụ của mình do gặp sự kiện bất khả kháng) có được coi là căn cứ miễn trách nhiệm cho bên vi phạm không còn tùy thuộc vào thỏa thuận của các bên do hợp đồng được xác lập vì lợi ích của hai bên nên đương nhiên trách nhiệm cũng do họ gánh chịu, không thể yêu cầu bên có quyền lợi bị vi phạm phải chịu hoặc chia sẻ gánh nặng đó.

Do đó, việc thông báo về sự kiện bất khả kháng của bên vi phạm là cần thiết, mặc dù pháp luật Việt Nam mà cụ thể là Điều 295 Luật Thương mại 2005 không quy định cụ thể về thời gian hợp lý để  thực hiện nghĩa vụ này là bao lâu tuy nhiên để bảo vệ quyền lợi của chính mình cũng như để bên đối tác có những phương án xử lý kịp thời.

Mức phạt vi phạm hợp đồng và bồi thường thiệt hại trong hợp đồng theo quy  định - Luật Nhân Dân

Vi phạm hợp đồng do ảnh hưởng của dịch bệnh Covid-19 (Hình minh họa)

Tóm lại, phương pháp hiệu quả nhất để giải quyết những vấn đề gặp phải do sự kiện bất khả kháng là sự ngồi lại đàm phán tìm hương giải quyết của các bên tham gia hợp đồng. Nếu không thể tìm ra hướng giải quyết thỏa đáng có thể nhờ tới sự can thiệp của Tòa án hoặc Trọng tài.

Cần phải lưu ý, đại dịch Covid-19 đã bùng phát được một thời gian khá lâu, cho nên khái niệm về sự kiện bất khả kháng có thể sẽ không còn được dùng khi giải quyết các vụ việc liên quan tới Covid-19 vì giờ đây các tác động của nó là có thể lường trước được.

Vậy để tránh những thiệt hại không đáng có cũng như để kinh doanh, sản xuất và phát triển ổn định, các cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp cần lưu ý quy định các biện pháp giải quyết hợp lý hiệu quả khi Sự kiện bất khả kháng nói chung và những dịch bệnh như Covid-19, tương tự Covid-19 nói riêng xảy ra để quyền và lợi ích của chính những chủ thể này được bảo vệ một cách hiệu quả.

logo

Link & Partners

Là đơn vị tư vấn luật hàng đầu tại Việt Nam.

 Phòng 2403 tòa A3, chung cư Ecolife Capitol, số 58 Tố Hữu, Quận Nam Từ Liêm, Thàn phố Hà Nội, Việt Nam
0243.997.2222 - 0949.592.295
[email protected]

Fanpage

Hotline: 0243-997-2222

Scroll to Top